Khi nói đến các loại vitamin và khoáng chất, mọi người thường hay nhớ đến các loại vitamin và khoáng chất quen thuộc như vitamin C, vitamin A, canxi, sắt… Ít ai nhớ đến “kẽm” – một loại khoáng chất cũng đóng vai trò rất quan trọng đối với nhiều hệ cơ quan của cơ thể, với cả đối tượng trẻ em và người lớn. Vậy vai trò cụ thể của loại khoáng chất này là gì, làm sao để bổ sung kẽm? 

 Và có những cách nào để bổ sung đủ kẽm theo nhu cầu của cơ thể bạn?

1. Đặc điểm chung và vai trò của kẽm

Kẽm là một khoáng chất thiết yếu đối với cơ thể người, chúng rất cần thiết để duy trì một sức khỏe tốt. Kẽm có vai trò trong hầu hết các hệ cơ quan hay hoạt động của cơ thể, do chúng xúc tác cho phản ứng của gần 200 enzym. Ngoài ra, kẽm còn liên quan đến nhiều hoạt động khác trong cơ thể như chuyển hóa năng lượng, thành phần của các men tiêu hóa, hỗ trợ hệ miễn dịch, các chức năng tăng trưởng, hệ sinh sản…

2. Nhu cầu kẽm hằng ngày của cơ thể

Cơ thể ta không dự trữ kẽm dư thừa nên buộc ta phải bổ sung chúng hàng ngày, cách đều đặn để đáp ứng nhu cầu của cơ thể. Nhu cầu kẽm ở nam giới cao hơn ở nữ giới do mất một lượng kẽm qua tinh dịch. 

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế nước ta, nhu cầu khuyến nghị kẽm ở từng đối tượng như sau*:

Trẻ sơ sinh (0 – 5 tháng tuổi): 2,8mg/ngày

Trẻ em từ 6 tháng – 5 tuổi: 4,1 – 4,8mg/ngày

Trẻ em từ 5 tuổi – 18 tuổi: 4,8 – 10mg/ngày

Người trưởng thành từ 18 – 60 tuổi: 8 – 10mg/ngày

Người cao tuổi (>60 tuổi): 7 – 9mg/ngày

Phụ nữ có thai và cho con bú: 10 – 11mg/ngày

*Lượng kẽm khuyến nghị tính theo mức độ hấp thu vừa trong khẩu phần ăn, có sự khác biệt giữa nam và nữ giới. 

3. Bổ sung kẽm cho cơ thể qua những nguồn nào?

Kẽm có mặt tự nhiên trong một số loại thực phẩm, hoặc được bào chế dưới dạng thực phẩm bổ sung.

3.1. Các loại thực phẩm giàu kẽm

Kẽm có trong khá nhiều loại thực phẩm. Các loại thực phẩm giàu kẽm có thể kể đến như thịt đỏ, hải sản, ngũ cốc nguyên cám, trứng, sữa và các chế phẩm từ sữa, các loại đậu… Ngược lại, rau củ và trái cây chứa rất ít kẽm, so với các loại thực phẩm kể trên.

Lưu ý:

• Ngũ cốc nguyên cám (gạo lứt, yến mạch, bún lứt…) có chứa kẽm dồi dào hơn so với ngũ cốc đã qua xay xát kỹ (gạo trắng, sợi bún, sợi phở thông thường…). Lý do chính là vì kẽm có chủ yếu trong mầm và phần cám của hạt nên sau khi trải qua quá trình xay xát kỹ, gần như 80% tổng số kẽm sẽ bị mất đi.
• Các loại đậu, hạt và ngũ cốc nguyên hạt tuy có chứa kẽm, nhưng tính sinh khả dụng của kẽm từ những loại thực phẩm này thấp hơn so với thực phẩm có nguồn từ động vật, vì những thực phẩm này có chứa phytates. Phytates – dạng lưu trữ phốt-pho trong thực vật, liên kết với một số khoáng chất như kẽm trong ruột và tạo thành một phức hợp không hòa tan có tác dụng ức chế sự hấp thụ kẽm.

3.2. Thực phẩm bổ sung có chứa kẽm

3.2.1. Đối tượng nào nên sử dụng thêm thực phẩm chức năng có bổ sung kẽm? 

Dẫu biết rằng, một chế độ ăn cân bằng các nhóm chất dinh dưỡng sẽ cung cấp đủ nhu cầu kẽm hằng ngày cho cơ thể bạn. Tuy nhiên vẫn có những đối tượng khó có thể nạp đủ nhu cầu kẽm từ chế độ ăn của mình, ví dụ như:

• Trẻ nhỏ – đối tượng cần phải được cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng và vi chất để tăng trưởng và phát triển hợp lý, đạt mốc tăng trưởng.
• Người trẻ bận rộn, không có thời gian ăn uống lành mạnh, đủ chất dinh dưỡng hay tự nấu ăn tại nhà.
• Người cao tuổi, khả năng ăn uống kém, sức đề kháng yếu.

Do đó, các loại thực phẩm chức năng có chứa kẽm sẽ là nguồn bổ sung hữu hiệu cho các đối tượng trên.

3.2.2. Khái niệm kẽm vô cơ và kẽm hữu cơ:

Khi nói đến thực phẩm chức năng giúp bổ sung kẽm, ta cần hiểu biết về khái niệm kẽm vô cơ và kẽm hữu cơ để có sự lựa chọn sản phẩm tốt nhất, phù hợp nhất với cơ thể.

• Kẽm vô cơ là chế phẩm có thành phần gốc muối sulphat (ZnSO4) hoặc chloride (ZnCl2). Đặc điểm của các sản phẩm có chứa kẽm vô cơ đó chính là tính sinh khả dụng của chúng thấp, khả năng hấp thu khi đi vào cơ thể dễ bị tương tác với ion kim loại trong các loại thực phẩm trong chế độ ăn (ví dụ: ion Canxi có trong sữa), tạo thành phức chelat gây giảm hấp thu kẽm.
• Ngược lại, kẽm hữu cơ là loại chế phẩm có gốc muối với các acid hữu cơ, thường được biết đến với tên gọi kẽm gluconate hay kẽm lactate. 

Với ưu điểm nổi trội nhờ vào độ tan cao, dẫn đến khả năng hấp thu vào cơ thể của kẽm hữu cơ cũng cao hơn so với kẽm vô cơ. Đồng thời, mùi vị cũng dễ chịu, ít gây kích ứng đường tiêu hoá hơn. Chính vì vậy, giá thành của các chế phẩm kẽm hữu cơ cũng thường cao hơn.

3.2.3. Gợi ý thực phẩm chức năng bổ sung kẽm cho người trưởng thành?

Viên uống DHC ZinC là loại thực phẩm bảo vệ sức khỏe đến từ DHC – thương hiệu Chăm sóc sức khỏe và Làm đẹp hàng đầu Nhật Bản, với thành phần chủ yếu là kẽm gluconat – dạng kẽm hữu cơ dễ hấp thu khi vào cơ thể. Mỗi viên uống này sẽ cung cấp 15mg kẽm cho cơ thể. Theo khuyến cáo từ nhà sản xuất, người lớn nên uống 1 viên mỗi ngày.

3.2.4. Gợi ý thực phẩm chức năng bổ sung kẽm cho trẻ nhỏ

Đối với trẻ nhỏ, cần lưu ý nên chọn sản phẩm bổ sung dạng chất lỏng để trẻ dễ tiêu thụ nhất. Sản phẩm thức uống bổ sung kẽm Liquid ZinC đến từ Brauer – thương hiệu hàng đầu tại Úc về các loại sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ em và trẻ sơ sinh chính là sự lựa chọn đáng tham khảo đối với bậc phụ huynh. 

Đây là sản phẩm được bào chế đặc biệt với dạng kẽm hữu cơ Zinc glycinate, giúp hỗ trợ sự tăng trưởng và phát triển lành mạnh ở trẻ em. Mỗi ml sản phẩm sẽ cung cấp 1mg kẽm cho cơ thể trẻ. 

Ngoài ra, sản phẩm còn giúp cung cấp vitamin C và vitamin D3 – 2 loại vitamin cũng rất cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển của trẻ. 

Hướng dẫn sử dụng: 

• Trẻ từ 1 đến 8 tuổi nên uống 2 lần/ngày, mỗi lần 2ml sản phẩm.
• Trẻ từ 9 đến 13 tuổi nên uống 2 lần/ngày, mỗi lần 3ml sản phẩm.

Kẽm là loại khoáng chất rất quan trọng cho sự tăng trưởng và phát triển hợp lý. Chúng ta hầu như có thể cung cấp đủ nhu cầu kẽm cho cơ thể thông qua một chế độ ăn uống đầy đủ và cân bằng dinh dưỡng. Tuy nhiên, đối với những đối tượng đặc biệt không thể đáp ứng yêu cầu trên, cần chú ý lựa chọn một sản phẩm giúp bổ sung kẽm cho cơ thể sao cho vừa an toàn, vừa đủ, đúng liều lượng.

Nguồn tham khảo:

1. ĐH Y Dược TP.HCM – Chủ biên TS.BS. Phạm Thị Lan Anh, Dinh dưỡng cơ sở, NXB Y học, 2020.
2. Bộ Y tế – Viện Dinh dưỡng, Nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam, NXB Y học, 2018.
3. Zinc – Health Professional Fact Sheet (nih.gov)
4. Zinc: Benefits, intake, sources, deficiency, and side effects (medicalnewstoday.com)

Sắt là một chất khoáng vi lượng có vai trò hết sức quan trọng đối với sự sống của con người. Sắt tham gia vào các chức năng sinh học, tham gia vận chuyển oxy tới các cơ quan trong cơ thể, lưu giữ oxy cho cơ vận động, là thành phần của enzym và xúc tác nhiều phản ứng sinh học. Sự thiếu hụt sắt không chỉ ảnh hưởng tới các cơ quan trong cơ thể, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng tới tính mạng, nếu tình trạng thiếu hụt trở nên nặng nề. Bổ sung sắt cho cơ thể cần như thế nào?

Các nguồn thực phẩm tự nhiên chứa sắt

Sắt trong khẩu phần thường xuất hiện dưới 2 dạng: sắt hem và sắt không hem. Sắt hem là sắt chứa hemoglobin, được tìm thấy hầu hết trong thịt nạc, hải sản, thịt gia cầm và ít bị ảnh hưởng bởi các yếu tố có trong khẩu phần. Sắt không hem không chứa hemoglobin và đến phần lớn từ chế độ ăn, có nhiều trong rau xanh, một số loại ngũ cốc, các loại hạt và trái cây… Mức độ hấp thu của dạng sắt này khá thấp, khoảng 2-15% và phụ thuộc nhiều vào sự có mặt của các chất hỗ trợ hoặc kìm hãm hấp thu có trong chế độ ăn.

Nhu cầu sắt của cơ thể 

Nhu cầu sắt ở nam giới là 10mg/ ngày, ở nữ là 15mg/ngày. Phụ nữ có thai, cho con bú và trong thời kỳ kinh nguyệt có nhu cầu tăng gấp đôi, từ 30-60mg/ ngày. Trẻ nhỏ, trẻ vị thành niên có tốc độ tăng trưởng nhanh nên cũng cần tăng nhu cầu sắt. Các kết quả nghiên cứu cho thấy, chỉ có 10% lượng sắt ăn vào được hấp thu (10mg ăn vào/1 mg hấp thu). Lượng sắt ăn vào không đủ kèm theo tỷ lệ hấp thu thấp là nguyên nhân dẫn tới hầu hết các bệnh lý thiếu máu ở các nước đang phát triển, đặc biệt đối với các đối tượng có nhu cầu sắt cao, vì vậy cần phối hợp thêm các biện pháp bổ sung sắt. 

Các chế phẩm bổ sung sắt : Hữu cơ , Vô cơ và Chelate

Sắt vô cơ

Sắt vô cơ là hợp chất được tạo bởi sắt và gốc vô cơ. Sắt vô cơ được biết đến phổ biến nhất là sắt II sulfat (FeSO4), đây được coi là loại bổ sung sắt thế hệ đầu tiên. Sắt vô cơ hấp thu nhanh nhưng lại gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực trên đường tiêu hóa như cảm giác buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy, táo bón, dẫn tới khó khăn trong việc sử dụng và duy trì. 

Sắt hữu cơ

Sắt hữu cơ là hợp chất được tạo bởi sắt và gốc hữu cơ như Sắt (II) Fumarat, Sắt (II) gluconat, Sắt (III) polymaltose,… Dưới dạng này, sắt được hấp thu chậm hơn, tránh sự tăng đột ngột và các kích thích lên tiêu hóa, hạn chế các phản ứng tiêu cực so với sắt vô cơ: ít có cảm giác buồn nôn, nôn, tiêu chảy hay táo bón,… 

Sắt chelate 

Sắt vô cơ và hữu cơ đã sớm được đưa vào các chế phẩm để bổ sung sắt, tuy nhiên việc sử dụng sắt dưới 2 dạng này vẫn gây nhiều khó khăn cho người dùng vì mùi vị tanh, khó nuốt, ngoài ra còn bị cản trở hấp thu nhiều bởi các chất có trong chế độ ăn. Sắt chelate đã được các nhà nghiên cứu đưa vào để cải thiện tình trạng này. 

Sắt chelate là một dạng sắt đã được biến đổi về mặt hóa học, được đưa vào cơ thể cùng một acid amin liên kết với nó. Dạng sắt này cho phép sắt đi qua hệ thống tiêu hóa mà không bị phân hủy, đồng thời liên kết amin giúp hấp thu sắt hiệu quả hơn. Một nghiên cứu năm 2017 trên 150 phụ nữ mang thai bị thiếu máu thiếu sắt đã được bổ sung sắt chelate và sắt fumarat trong 12 tuần, kết quả cho thấy đều có sự tăng hemoglobin ở cả 2 nhóm, người dùng sắt chelate cho kết quả nhanh hơn. Tác dụng phụ như táo bón và đau bụng cũng được ghi nhận ở nhóm không dùng sắt chelate cao hơn đáng kể so với dùng sắt chelate. Các triệu chứng phụ như buồn nôn, nôn và tiêu chảy không có sự khác biệt giữa 2 nhóm này.  

Một số tác dụng phụ khi bổ sung sắt 

Bên cạnh tác dụng ngăn ngừa và điều trị thiếu máu do thiếu sắt, các chế phẩm bổ sung sắt có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn: 

• Táo bón hoặc tiêu chảy: thường gặp. Nên uống nhiều nước trong ngày để hạn chế tác dụng phụ này. 
• Buồn nôn và nôn: Nên lựa chọn sản phẩm mùi vị dễ uống, liều lượng phù hợp, tránh sử dụng liều quá cao
• Gây ố màu răng

Các lưu ý khi sử dụng chế phẩm bổ sung sắt 

• Không nên uống sắt và canxi cùng lúc, vì chúng cạnh tranh sự hấp thu lẫn nhau. Khi cần bổ sung cả sắt và canxi, nên uống cách xa nhau ít nhất 2-3 tiếng. 
• Các đối tượng không mắc bệnh lý dạ dày ruột nên uống sắt lúc đói để sắt hấp thu tốt nhất. Đối với các chế phẩm bổ sung dưới dạng sắt III, nên sử dụng cùng các loại nước ép giàu vitamin C, vì vitamin C có thể khử Sắt III thành Sắt II giúp cơ thể hấp thu sắt tốt hơn. 
• Không nên uống sắt cùng bữa ăn, do phytate có trong ngũ cốc, các loại hạt, trong rau cũng làm hạn chế sự hấp thu của sắt. 

Viên sắt Feroglobin 

Feroglobin là sản phẩm bổ sung sắt hữu cơ có nguồn gốc từ Anh Quốc. Các thành phần chính bao gồm: Sắt, Kẽm, Đồng, Acid folic, Vitamin B6, Vitamin B12… giúp hỗ trợ tạo máu, nâng cao sức đề kháng. 

Sắt trong Feroglobin là sắt hữu cơ, dễ tiêu hóa và hấp thu, đồng thời hạn chế tình trạng nóng trong, táo bón, gây khó chịu cho người sử dụng, đặc biệt các mẹ bầu có nhu cầu cao và cần bổ sung trong thời gian dài. Các thành phần khác của Feroglobin cũng giúp cơ thể tổng hợp tế bào máu, hỗ trợ tăng cường miễn dịch, dự phòng dị tật ống thần kinh ở thai nhi,… 

Feroglobin là một sản phẩm bổ sung sắt và một số vi chất an toàn, phù hợp cho phụ nữ mang thai, cho con bú, trẻ vị thành niên hoặc các đối tượng có thiếu máu. 

Tổng kết 

Sắt có vai trò quan trọng đối với cơ thể con người, đặc biệt đối với các đối tượng có nhu cầu cao, chế độ ăn không cung cấp đủ, việc sử dụng chế phẩm sắt để bổ sung là điều cần thiết. Việc hiểu rõ về nhu cầu, các loại sắt, cách sử dụng… giúp bạn lựa chọn chế phẩm một cách phù hợp và sử dụng chúng một cách hiệu quả nhất.

Một số chế phẩm bổ sung sắt tham khảo 

– Vitabiotics Feroglobin viên (sắt hữu cơ)

– Vitabiotics Feroglobin lỏng (sắt hữu cơ)

– Brauer Liquid Multivitamin with Iron (sắt vô cơ)

Canxi là một khoáng chất đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành, phát triển xương và răng của cơ thể. Nó cần thiết cho hoạt động của nhiều enzym, chuyển động cơ bắp và chức năng tim mạch,… Mặc dù canxi được cung cấp chủ yếu qua chế độ ăn uống, nhưng trong những trường hợp nhu cầu canxi cao, lượng canxi trong chế độ ăn uống không đủ, việc bổ sung canxi là điều hết sức cần thiết trong việc ngăn ngừa và điều trị thiếu canxi. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn lựa chọn loại canxi và phương pháp bổ sung hiệu quả nhất.

Hai dạng của Canxi: Vô cơ và Hữu cơ

 1.1 Canxi vô cơ là gì?
  Canxi vô cơ được tạo ra bởi gốc ion Canxi kết hợp gốc ion vô cơ, được tìm thấy nhiều trong đá vôi, khoáng chất, vỏ động vật biển, thường gặp dưới dạng công thức như Canxi Carbonat, Canxi Sulfat, Canxi Chloride,… Canxi vô cơ hầu hết không tan trong nước, khi sử dụng có thể gây một số triệu chứng như táo bón, chướng bụng và khó hấp thu. Việc bổ sung dư thừa canxi vô cơ có thể làm tăng nguy cơ gây lắng cặn canxi tại thành mạch, gan, thận góp phần vào vấn đề vôi hóa mạch, sỏi thận và tình trạng táo bón, so với canxi hữu cơ.

1.2 Canxi hữu cơ là gì?
  Canxi hữu cơ được tạo ra bởi gốc ion Canxi kết hợp với các hợp chất hữu cơ. Chúng ta thường gặp canxi hữu cơ trong rau củ, nhiều loại thực vật và động vật, vì vậy dường như canxi hữu cơ gần gũi và dễ dàng hấp thu hơn. Một số dạng canxi hữu cơ là Canxi citrat, canxi gluconate, canxi lactac,… Hầu hết canxi hữu cơ tan tốt trong nước ở điều kiện thường, vì vậy sẽ dễ dàng đào thải ra ngoài và hạn chế các tác dụng phụ do lắng đọng canxi tại một số cơ quan trong cơ thể hơn.

1.3 So sánh ưu và nhược điểm giữa canxi hữu cơ và vô cơ

• VỀ MÙI VỊ :

Vì nguồn gốc canxi khác nhau nên mùi vị 2 loại này cũng có sự khác biệt. Canxi vô cơ được sản xuất từ đá vôi, vỏ một số động vật biển: vỏ tôm, sò.. nên khi sử dụng có mùi tanh, khó uống trong khi canxi hữu cơ có vị dễ chịu hơn.

• VỀ HÀM LƯỢNG:

 Canxi vô cơ có hàm lượng nguyên tố cao hơn nên cần sử dụng với lượng ít hơn canxi hữu cơ để đạt được liều lượng mong muốn. Ví dụ như Canxi carbonat có chứa 40 % Canxi nguyên tố trong khi tỷ lệ này ở Canxi citrat là 21% hoặc canxi gluconate là 9%.

• VỀ TÁC DỤNG PHỤ:

 Canxi vô cơ hầu hết không tan được trong nước, nên có nguy cơ lắng cặn tạo sỏi thận, đầy bụng, táo bón khi sử dụng lượng nhiều trong khi canxi hữu cơ tan được trong nước, dễ dàng đào thải và hạn chế các tác dụng phụ này.

• VỀ GIÁ THÀNH:

  Canxi vô cơ có giá thành và chi phí sản xuất thấp hơn canxi hữu cơ, phù hợp cho nhiều đối tượng có điều kiện khác nhau. Tuy nhiên cần cân nhắc các phản ứng phụ có thể xảy ra đồng thời một số lưu ý khi sử dụng.

Nhu cầu canxi hàng ngày

Canxi là một khoáng chất thiết yếu cần cho các hoạt động sống của cơ thể, vì vậy cần bổ sung hàng ngày với liều lượng khác nhau tùy theo độ tuổi, giới và các đặc điểm sinh lý. Nhu cầu canxi ở người trưởng thành là 800-900 mg/ ngày. Trẻ vị thành niên, người già >=70 tuổi có nhu cầu canxi cao hơn: 1000mg/ ngày. Đặc biệt đối với các đối tượng là phụ nữ có thai, cho con bú cần tới 1200-1300mg canxi/ngày.

Dưới đây là bảng khuyến nghị nhu cầu canxi cho người Việt Nam.

Một số lưu ý khi sử dụng canxi bổ sung

• Không nên sử dụng canxi cùng sắt, kẽm vì chúng ức chế hấp thu lẫn nhau, dẫn đến kém hiệu quả trong việc bổ sung canxi. Khi phải bổ sung cả canxi và sắt, nên sử dụng chúng cách nhau ít nhất 2-3h. 
• Một số thực phẩm như rau bina, rau cải, khoai lang, hạt, một số sản phẩm đậu nành… chứa phytat, acid oxalic hoặc tanin làm giảm hấp thu canxi, vì vậy không nên bổ sung canxi cùng các loại thực phẩm này.
• Không nên bổ sung canxi, đặc biệt canxi vô cơ vào buổi tối để hạn chế nguy cơ lắng cặn, gây táo bón hoặc sỏi thận, đồng thời khi nên uống nhiều nước khi bổ sung.

Canxi từ Calcium Citrate của Max Biocare

Max Biocare là dược phẩm nổi tiếng của Australia, cung cấp nhiều sản phẩm bổ sung có nguồn gốc từ dược liệu tự nhiên như sắt, canxi, kẽm…

Canxi từ Calcium Citrate là canxi hữu cơ dễ uống, hấp thu và ít tạo lắng cặn hơn so với canxi vô cơ, an toàn cho người sử dụng. Canxi được bổ sung dưới dạng viên nang dễ nuốt thuận tiện cho việc chia liều đảm bảo hiệu quả tối đa sử dụng. 

• Hàm lượng canxi nguyên tố có trong 1 viên Calcium Citrate: 300mg 
• Liều sử dụng: 2-3 viên/ ngày, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia trước khi bổ sung 

Tổng kết

Việc bổ sung canxi là cần thiết khi chế độ ăn không đáp ứng đủ nhu cầu, đặc biệt với các đối tượng có nhu cầu canxi cao như phụ nữ có thai, cho con bú, trẻ ở lứa tuổi vị thành niên, người lớn tuổi có nguy cơ loãng xương,… Vì vậy cần có kiến thức đúng đắn để bổ sung Canxi một cách phù hợp nhất. 

BSNT Nguyễn Minh Diệu

HINU- Giấc mơ dinh dưỡng Việt

TÀI LIỆU THAM KHẢO :

https://www.medicalnewstoday.com/articles/248958#why-we-need-calcium 

https://www.researchgate.net/publication/375090001_Bone_Health_-Understanding_Calcium_Supplements_and_Benefits_of_Other_Vitamin-_Minerals 

https://japi.org/q2948454/calcium-and-calcium-salts